Diagnostyka molekularna to wnikliwa ocena genetyczna komórek nowotworu pacjenta. Przy wykorzystaniu technik biologii molekularnej możliwe jest wykrycie zmian molekularnych, czyli mutacji występujących w genach i produktach genów – białkach, które odpowiadają za wystąpienie danej choroby, m.in. nowotworu. Dwie osoby chorujące na ten sam typ nowotworu (np. raka piersi) mogą posiadać różne mutacje i w związku z tym wymagać zupełnie innego sposobu leczenia. Wiedza na temat mutacji pozwala określić przewidywaną podatność danego pacjenta na konkretne leczenie.

Do niedawna lekarze przy wyborze metody leczenia kierowali się przede wszystkim miejscem powstania nowotworu oraz stopniem jego zaawansowania. Najbardziej powszechną metodą leczenia była chemioterapia, w której stosuje się leki działające na wszystkie szybko dzielące się komórki, w tym komórki nowotworowe. Dziś wiemy, że istotne jest również zbadanie obecności mutacji genowych. W przypadku wykrycia pewnych mutacji w DNA komórek nowotworowych, lekarz może zlecić zastosowanie terapii celowanej (personalizowanej), charakteryzującej się wyższą skutecznością od klasycznej chemioterapii. Terapie celowane są opracowywane, aby działać na konkretną mutację (lub na jej skutki) występującą w komórkach nowotworowych. Istnieją również przypadki pacjentów, u których nie wykrywa się mutacji. Brak zidentyfikowanych zmian genomowych jest także cennym wynikiem, umożliwiającym podjęcie odpowiednich decyzji terapeutycznych.

Coraz szersza wiedza o mechanizmach powstawania nowotworów przyczynia się do rozwoju nowoczesnych terapii, w tym terapii personalizowanych. To dzięki diagnostyce molekularnej możemy sięgać aż do podłoża genetycznego danej choroby i poznać przyczyny jej rozwoju. Posiadając tę wiedzę naukowcy odkrywają coraz bardziej skuteczne terapie, a lekarze otrzymują informację, która z nich może przynieść największą korzyść terapeutyczną dla danego pacjenta. Uwzględnienie indywidualnych cech choroby przy wyborze terapii zwiększa szansę na zahamowanie choroby lub jej całkowite wyleczenie.

Precyzyjne dopasowanie terapii do charakterystyki nowotworu złośliwego pacjenta, dzięki zastosowaniu nowoczesnej diagnostyki molekularnej, zwiększa prawdopodobieństwo, że pacjent od samego początku otrzymuje zoptymalizowane leczenie, zgodne z aktualnym stanem wiedzy medycznej i wytycznymi postępowania klinicznego. W rezultacie można uniknąć leczenia (i możliwych skutków ubocznych), o którym wiadomo że jest nieskuteczne. Zastosowanie kompleksowego profilowania genomowego umożliwia również przyspieszenie i uproszczenie ścieżki diagnostycznej, co skraca całkowity czas oczekiwania na leczenie od momentu uzyskania diagnozy nowotworu. Tym samym pacjent może rozpocząć leczenie szybciej i z większą szansą na uzyskanie korzystnych rezultatów przy jednoczesnym ograniczeniu skutków ubocznych terapii. Ponadto możliwe jest wykrycie mutacji współistniejących o istotnym znaczeniu klinicznym w kontekście doboru optymalnej terapii oraz uzyskiwanych rezultatów zdrowotnych.

W efekcie pacjenci mają większą pewność, że otrzymują najdokładniejszą diagnozę, tak szybko jak to jest możliwe, z najlepszym dostępnym planem leczenia, dostosowanym do ich indywidualnych potrzeb. Pozyskane dane sprawiają, że lekarze we współpracy z pacjentami mogą podejmować bardziej świadome decyzje terapeutyczne, a leczenie można dostosować do wielu znanych czynników wzrostu raka.

Dzięki postępom w badaniach naukowych i medycznych coraz więcej wiemy o mutacjach genetycznych, powodujących wzrost i rozprzestrzenianie się raka oraz o wywołujących te mutacje czynnikach środowiskowych i czynnikach związanych ze stylem życia (takich jak palenie tytoniu, wirusy, hormony, otyłość). Na przykład współcześnie wiadomo, że nawet w przypadku tego samego typu nowotworu, występujące w nim mutacje genetyczne mogą różnić się od siebie, co wyjaśnia dlaczego odpowiedź na leczenie może być inna u każdego z pacjentów. Badania doprowadziły również do opracowania bardziej precyzyjnych sposobów diagnozowania i leczenia pacjentów. W leczeniu nowotworów dostępna jest coraz większa liczba terapii personalizowanych (celowanych), które mogą przynieść lepsze rezultaty niż tradycyjne leki przeciwnowotworowe. Każdego roku ich liczba zwiększa się. W zakresie terapii celowanych dokonał się olbrzymi postęp naukowy i wraz z jego kontynuacją większego znaczenia będzie nabierała spersonalizowana opieka zdrowotna. To kompleksowe podejście do leczenia pacjenta onkologicznego, a nie tylko leczenie nowotworu, na który cierpi. Kluczem do wykorzystania pełnego jej potencjału jest gromadzenie danych dotyczących nowotworu pacjenta. Im więcej danych zostanie zebranych i udostępnionych, tym bardziej możemy poszerzyć naszą wiedzę, przyśpieszyć badania nad nowymi metodami leczenia i umożliwić podejmowanie bardziej świadomych decyzji terapeutycznych. Dane te mogą pomóc w odkryciu nowych celów leczenia i ukierunkowaniu badań nad opracowywaniem leków.

TAK sugerują najnowsze badania!

Na największym onkologicznym kongresie ASCO 2026 (American Society of Clinical Oncology), który odbył się 29 maja – 02 czerwca 2026 w Chicago, pojawiły się bardzo interesujące sygnały, że leki z grupy GLP-1 (semaglutyd, tirzepatyd, liraglutyd i inne) mogą zmniejszać ryzyko niektórych nowotworów oraz poprawiać wyniki leczenia u części chorych. To leki aktualnie zarejestrowane w celu leczenia cukrzycy u ludzi z otyłością i wysokim ryzykiem powikłań sercowo-naczyniowych.

Najbardziej komentowanym doniesieniem na ASCO było badanie Cleveland Clinic, baza TriNetX z udziałem ponad 12 tys. chorych, które wykazało, że stosowanie leków GLP-1 po rozpoznaniu nowotworu było związane z mniejszym ryzykiem wystąpienia przerzutów odległych, czyli przejścia z wczesnych stadiów raka do fazy zaawansowanej z przerzutami (stadium IV). W tabeli poniżej przedstawiono wyniki:

Jednak należy pamiętać, że te leki (GLP-1 czyli w Polsce znane jako: Ozempic, Wegovy, Rybelsus czy Mounjaro, Diavic, Plyzari, Poldia, Saxenda, Victoza i inne) nie są uznawane za leki przeciwnowotworowe, ani nie są rekomendowane do profilaktyki raka. To co przedstawiono na kongresie wymaga dalszych badań potwierdzających ich miejsce i bezpieczeństwo stosowania w chorobach nowotworowych.

Badacze zwracają uwagę, że efekt przeciwnowotworowy może wynikać z redukcji tkanki tłuszczowej, lepszej kontroli insulinooporności, obniżenia stężenia insuliny i IGF-1, zmniejszenia przewlekłego stanu zapalnego oraz wpływu na układ immunologiczny, ale nie wyklucza się bezpośredniego działania przeciwnowotworowego poprzez receptory GLP-1 obecne na komórkach części nowotworów.

Te naukowe doniesienia dają ogromną nadzieję na nową grupę leków (GLP-1), która może zmienić profilaktykę nowotworów w ciągu najbliższych kilku lat. Obecnie mamy jednak głównie dane obserwacyjne i czekamy na pierwsze randomizowane badania potwierdzające efekt przeciwnowotworowy.

Czerwiec jest miesiącem pamięci nowotworów mózgu, a w dniu 08 czerwca co roku obchodzimy Dzień Glejaka.

Glejak to nowotwór zlokalizowany w mózgu czyli centrum dowodzenia wszystkimi narządami, rzadziej mogą być w rdzeniu kręgowym. Glejaki najczęściej rozpoznawane są w wieku 50 - 64 lat, z przewagą u mężczyzn, ale również mogą występować u dzieci.
W Polsce diagnozuje się około 1800 przypadków glejaka rocznie.

W razie gdy zauważysz objawy alarmowe, koniecznie idź na badanie do lekarza neurologa, który powinien skierować Cię na rezonans magnetyczny mózgu (MR) lub tomografię mózgu (TK).

Przy podejrzeniu choroby nowotworowej założenie karty DILO istotnie przyspieszy terminy badań obrazowych.