Cytat:
W związku z pojawiającymi się w przestrzeni publicznej informacjami na temat tzw. badań „onkopierwiastków”, prezentowanych jako metoda wykrywania lub monitorowania chorób nowotworowych, informujemy, że obecnie brak jest wiarygodnych danych naukowych uzasadniających wykonywanie tego typu badań zarówno u osób zdrowych, jak i u pacjentów z rozpoznanym nowotworem.

Dostępne publikacje dotyczące oznaczania wybranych pierwiastków lub ich zaburzeń w kontekście chorób nowotworowych mają charakter pojedynczych doniesień obserwacyjnych, często opartych na małych grupach chorych, bez odpowiednich grup kontrolnych i bez potwierdzenia w badaniach prospektywnych. Tego rodzaju obserwacje nie stanowią podstawy do formułowania zaleceń diagnostycznych, prognostycznych ani do monitorowania skuteczności leczenia onkologicznego.

Podkreślamy, że:

• nie ma dowodów naukowych potwierdzających, że badania tzw. „onkopierwiastków” umożliwiają wczesne wykrycie nowotworu u osób bez objawów,
• nie wykazano, aby tego typu badania miały wartość w ocenie zaawansowania choroby, odpowiedzi na leczenie lub ryzyka nawrotu u pacjentów z rozpoznanym nowotworem,
• brak standaryzacji metod oraz jednoznacznych norm referencyjnych uniemożliwia wiarygodną interpretację wyników,
• wyniki fałszywie dodatnie mogą prowadzić do niepotrzebnego lęku, dalszych badań i procedur diagnostycznych,
• wyniki fałszywie ujemne mogą dawać pacjentom złudne poczucie bezpieczeństwa lub fałszywą nadzieję, wpływając negatywnie na podejmowanie decyzji terapeutycznych.

Obecnie żadne polskie ani międzynarodowe towarzystwo naukowe nie rekomenduje wykonywania badań tzw. „onkopierwiastków” ani jako metody profilaktyki nowotworów, ani jako elementu diagnostyki czy monitorowania leczenia onkologicznego. Brakuje dowodów, że takie postępowanie poprawia rokowanie lub jakość opieki nad pacjentami. Konieczne są dalsze badania wartości oznaczeń „onkopierwiastków”, aby mogły być ewentualnie uwzględnione w wytycznych postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach.

Podkreślamy, że diagnostyka i monitorowanie chorób nowotworowych powinny opierać się wyłącznie na metodach o udowodnionej skuteczności, zgodnych z aktualnymi wytycznymi naukowymi. Wszelkie badania dodatkowe u pacjentów onkologicznych powinny być zlecane indywidualnie przez lekarza prowadzącego i interpretowane w kontekście pełnego obrazu klinicznego.

Apelujemy do pacjentów o ostrożność wobec badań i ofert, które nie mają potwierdzenia w rzetelnych badaniach naukowych, oraz o omawianie wszelkich wątpliwości diagnostycznych z zespołem leczących lekarzy.

Oświadczenie podpisał:
Zarząd Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej
Zarząd Polskiego Towarzystwa Onkologicznego

• MAMMOGRAFIA – badanie piersi zalecane u kobiet od 45. roku życia jako badanie przesiewowe, czyli wczesnego wykrywania raka piersi (bezpłatne, bez skierowania). Przy prawidłowym wyniku zaleca się powtórzenie badania za 2 lata.
W przypadku obciążeń rodzinnych lub nieprawidłowości lekarz może zalecić częstsze badania lub dodatkowe USG piersi / rezonans piersi (MRI).

• SAMOBADANIE PIERSI – co miesiąc (najlepiej tego samego dnia cyklu lub stałego dnia miesiąca po menopauzie). Badanie może być wykonane również przez partnera 🙂

• USG PIERSI – zaleca się kontrolę 1 raz w roku, szczególnie u kobiet z gęstą tkanką gruczołową lub jako uzupełnienie mammografii (wymagane skierowanie).

• CYTOLOGIA w kierunku raka szyjki macicy – wykonywana podczas badania ginekologicznego; cytologia klasyczna lub płynna (LBC) u kobiet w wieku 25–64 lata. Przy prawidłowym wyniku badanie należy powtórzyć za 3 lata.
⚠️ Szczepienie przeciwko HPV – nie zwalnia z wykonywania cytologii.

• TEST HPV HR – rekomendowany szczególnie u kobiet po 50. roku życia jako dokładniejsza metoda przesiewowa, zwłaszcza w przypadku:
– obniżonej odporności
– wcześniejszych nieprawidłowych wyników cytologii
– stanów przedrakowych (CIN)

• KOLONOSKOPIA – badanie przesiewowe w kierunku raka jelita grubego. Zalecane po 50. roku życia co 10 lat (częściej przy obciążeniach rodzinnych). W wielu programach bezpłatnie, bez skierowania.

• RTG KLATKI PIERSIOWEJ („prześwietlenie płuc”) – wskazana kontrola przynajmniej raz na 2 lata; u osób intensywnie palących lub byłych palaczy zalecana niskodawkowa tomografia komputerowa płuc (LDCT).

• USG JAMY BRZUSZNEJ – przeglądowe badanie narządów jamy brzusznej, zalecane raz w roku (kontrola wątroby, trzustki, nerek, pęcherza, jajników).

• USG TARCZYCY – warto wykonywać kontrolnie co kilka lat lub częściej przy zaburzeniach hormonalnych, guzkach lub chorobach autoimmunologicznych.

• DENSYTOMETRIA (badanie gęstości kości) – zalecana u kobiet po menopauzie w kierunku osteoporozy, szczególnie przy:
– niskiej masie ciała
– złamaniach w wywiadzie
– niedoborze witaminy D

• KREW I MOCZ:
– morfologia, OB / CRP
– glukoza, HbA1c
– lipidogram
– próby wątrobowe
– kreatynina, eGFR
– jonogram
– TSH (± FT3, FT4)
Badania te można wykonać bezpłatnie w ramach programów profilaktycznych, np. Moje Zdrowie – bilans zdrowia dorosłego człowieka.Badania te można wykonać nieodpłatnie w ramach programów profilaktycznych, np. Moje Zdrowie – bilans zdrowia dorosłego człowieka .

• REZONANS MAGNETYCZNY CAŁEGO CIAŁA (Whole Body MRI) – badanie coraz częściej wykonywane u osób bezobjawowych w celu wczesnego wykrycia nowotworów i szybkiej interwencji. Aktualnie badanie nie jest refundowane i dostępne jest w ośrodkach komercyjnych.

Pozostałe zalecenia dla kolejnych grup wiekowych kobiet znajdziecie w następnych wydaniach Newslettera WyprzedzićRaka.
Zachęcamy, zapraszamy 🙂

• SAMOBADANIE JĄDER – wskazane co miesiąc (najlepiej po ciepłej kąpieli; może być również wykonane przez partnerkę).

• BADANIE UROLOGICZNE PROSTATY – zalecane u wszystkich mężczyzn po 50. roku życia, a od 45. roku życia u mężczyzn, u których w rodzinie występowały zachorowania na raka prostaty (ojciec, brat, dziadek lub inni bliscy krewni). Badanie obejmuje konsultację urologiczną oraz badanie per rectum (DRE).

• PSA (antygen swoisty dla prostaty) – badanie krwi zalecane 1 raz w roku jako element wczesnego wykrywania raka prostaty. Interpretacja wyniku zawsze powinna odbywać się łącznie z badaniem urologicznym.

• KOLONOSKOPIA – badanie przesiewowe w kierunku raka jelita grubego. Zalecane po 50. roku życia co 10 lat lub częściej, jeśli w rodzinie występowały zachorowania na raka jelita grubego (rodzice, rodzeństwo, bliscy krewni). W wielu programach bezpłatnie, bez skierowania.

• RTG KLATKI PIERSIOWEJ („prześwietlenie płuc”) – wskazana kontrola przynajmniej raz na 2 lata; u osób intensywnie palących lub byłych palaczy zalecana niskodawkowa tomografia komputerowa płuc (LDCT) po konsultacji z lekarzem.

• USG JAMY BRZUSZNEJ – zaleca się wykonanie przeglądu narządów jamy brzusznej raz w roku (wątroba, trzustka, nerki, pęcherz moczowy).

• USG TARCZYCY – warto wykonać kontrolnie przynajmniej raz po 50. roku życia, a częściej przy zaburzeniach hormonalnych, guzkach tarczycy lub chorobach autoimmunologicznych.

• KREW I MOCZ:
– morfologia
– OB / CRP
– glukoza na czczo / HbA1c
– lipidogram
– próby wątrobowe
– kreatynina, eGFR
– jonogram
– TSH (± FT3, FT4)
– badanie ogólne moczu
Badania te można wykonać nieodpłatnie w ramach programów profilaktycznych np.Badania te można wykonać nieodpłatnie w ramach programów profilaktycznych, np. Moje Zdrowie – bilans zdrowia dorosłego człowieka ( https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/moje-zdrowie-bilans-zdrowia-doroslego-czlowieka ).

• BADANIE REZONANSEM MAGNETYCZNYM CAŁEGO CIAŁA (Whole Body MRI) – badanie coraz częściej wykonywane u osób bezobjawowych w celu wczesnego wykrycia nowotworów i szybkiej interwencji, zanim pojawią się objawy choroby. Aktualnie badanie nie jest refundowane i dostępne jest w ośrodkach komercyjnych.

Pozostałe zalecenia dla kolejnych grup wiekowych mężczyzn znajdziecie w następnych wydaniach Newslettera WyprzedzićRaka.
Zachęcamy, zapraszamy 🙂